Islam World’s Largest Religion by 2035: इस्लाम धर्म 2035 पर्यंत जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला धर्म ठरण्याची शक्यता आहे. प्यू रिसर्च सेंटरने (Pew Research Center) केलेल्या अंदाजानुसार, ख्रिश्चन धर्माला मागे टाकत इस्लाम जगातील सर्वात मोठा धर्म बनेल. दोन्ही धर्मांच्या अनुयायांची संख्या वाढत असली, तरी मुस्लिम लोकसंख्येचा वाढीचा वेग तुलनेने अधिक आहे. पीटीआय वृत्तसंस्थेने प्यू रिसर्च सेंटरच्या अभ्यासाचा हवाला देत यासंदर्भातील वृत्त दिले आहे.
मुस्लिम महिलांमधील अधिक प्रजनन दर (Fertility Rate) हे या बदलामागील प्रमुख कारण असल्याचे अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे. धर्मांतर किंवा धार्मिक ओळखीत होणारे बदल यांचा या वाढीवर तुलनेने कमी परिणाम होणार आहे.
माजी मुख्यमंत्री अशोक चव्हाणांसह नांदेडमधील चार आमदारांना जीवे मारण्याची धमकी; मुंबईतून एकजणाला अटक
प्यू रिसर्च सेंटरचे वरिष्ठ लोकसंख्याशास्त्रज्ञ कॉनरॅड हॅकेट यांनी या वाढीमागील कारण स्पष्ट करताना, ‘हे सर्व जन्मणाऱ्या मुलांमुळे होत आहे,’ असे म्हटले आहे. त्यांच्या अहवालानुसार, 2020 ते 2025 या कालावधीत मुस्लिम महिलांचा प्रजनन दर प्रति महिला 3.1 अपत्ये, तर ख्रिश्चन महिलांचा दर 2.5 अपत्ये इतका होता. इतर सर्व धर्मांतील महिलांचा सरासरी प्रजनन दर 1.6 इतका होता. एका पिढीची लोकसंख्या कायम राखण्यासाठी आवश्यक असलेला प्रजनन दर 2.1 मानला जातो.
2035 पर्यंत मुस्लिम लोकसंख्या ख्रिश्चनांपेक्षा अधिक होणार?
प्यू रिसर्च सेंटरच्या अंदाजानुसार, 2020 मध्ये जगभरात ख्रिश्चन धर्मीयांची संख्या 2.27 अब्ज, तर मुस्लिमांची संख्या 2.02 अब्ज होती. मात्र, 2035 पर्यंत मुस्लिमांची लोकसंख्या 2.57 अब्ज होण्याचा अंदाज आहे. त्याच वेळी ख्रिश्चनांची संख्या 2.52 अब्जांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. म्हणजेच, मुस्लिम लोकसंख्या ख्रिश्चन लोकसंख्येला मागे टाकू शकते.
सध्याचा लोकसंख्या वाढीचा कल कायम राहिल्यास 2070 पर्यंत जगभरातील मुस्लिमांची संख्या 3.6 अब्जांपेक्षा अधिक होईल, तर ख्रिश्चनांची संख्या 3 अब्जांपेक्षा थोडी कमी राहण्याचा अंदाज आहे. 2020 ते 2070 या कालावधीत जगातील प्रमुख धर्मांच्या लोकसंख्येत होणाऱ्या संभाव्य बदलांचा अभ्यास करून हे अंदाज मांडण्यात आले आहेत. यामध्ये वयोगट, प्रजनन दर, स्थलांतर आणि धार्मिक ओळखीत होणारे बदल विचारात घेण्यात आले आहेत.
अमेरिका आणि कॅनडामध्ये ख्रिश्चनांची संख्या घटणार?
प्यू रिसर्च सेंटरच्या अंदाजानुसार, पुढील 40 वर्षांत अमेरिकेतील ख्रिश्चनांची संख्या एकूण लोकसंख्येच्या 50 टक्क्यांपेक्षा कमी होऊ शकते. सध्या अमेरिकेच्या लोकसंख्येत ख्रिश्चनांचे प्रमाण 62 टक्के आहे. मात्र, 2065 पर्यंत हे प्रमाण 50 टक्क्यांखाली जाण्याची शक्यता आहे.
कॅनडामध्येही 2030 पर्यंत ख्रिश्चनांची संख्या एकूण लोकसंख्येच्या निम्म्यापेक्षा कमी होण्याचा अंदाज आहे. या दोन्ही देशांमध्ये धार्मिक संबंध नसलेल्या (No Religious Affiliation) लोकांची संख्या वाढत असल्याने ख्रिश्चनांचे प्रमाण कमी होत आहे. 2070 पर्यंत अमेरिकेच्या लोकसंख्येत अशा लोकांचे प्रमाण 41 टक्क्यांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. तर कॅनडामध्ये धार्मिक संबंध नसलेल्या लोकांची संख्या ख्रिश्चनांपेक्षा अधिक होऊ शकते.
2070 पर्यंत मुस्लिम लोकसंख्येत 80 टक्क्यांनी वाढ
2020 ते 2070 या 50 वर्षांच्या कालावधीत जगाची एकूण लोकसंख्या 29 टक्क्यांनी वाढण्याचा अंदाज आहे. प्यूने अभ्यास केलेल्या प्रमुख धर्मांपैकी केवळ इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्मांची लोकसंख्या जागतिक लोकसंख्येच्या वाढीच्या वेगाशी जुळणारी असेल.
Operation Tiger : ऑपरेशन टायगर 3, भास्कर जाधव सोडणार ठाकरेंची साथ? उदय सामंत म्हणाले…
या कालावधीत ख्रिश्चन लोकसंख्येत 30 टक्के, तर मुस्लिम लोकसंख्येत तब्बल 80 टक्क्यांनी वाढ होण्याची शक्यता आहे. हिंदू आणि ज्यू धर्मीयांची संख्याही वाढेल; मात्र जागतिक लोकसंख्येतील त्यांचा वाटा कमी होण्याचा अंदाज आहे. दुसरीकडे, बौद्ध धर्मीयांची संख्या प्रत्यक्ष आकड्यांमध्ये आणि जागतिक लोकसंख्येतील प्रमाणातही घटू शकते. चीन, दक्षिण कोरिया आणि जपानमधील लोकसंख्येतील संभाव्य घट हे त्यामागील एक कारण आहे.
आफ्रिकेत मुस्लिम आणि ख्रिश्चन लोकसंख्येचा मोठा विस्तार
येत्या काही दशकांतील जागतिक लोकसंख्यावाढीचा मोठा हिस्सा आफ्रिका खंडात, विशेषतः सहारा वाळवंटाच्या दक्षिणेकडील भागात असेल. या प्रदेशात ख्रिश्चन आणि मुस्लिम धर्मीयांची संख्या मोठ्या प्रमाणात आहे. प्रजनन दर अधिक असणे आणि आयुर्मान वाढणे यामुळे या दोन्ही धर्मांच्या लोकसंख्येत वाढ होण्याची शक्यता आहे.
2070 पर्यंत जगातील निम्म्याहून अधिक ख्रिश्चन सहारा वाळवंटाच्या दक्षिणेकडील आफ्रिकन देशांमध्ये राहतील, असा अंदाज आहे. ख्रिश्चन लोकसंख्येच्या बाबतीत काँगो अमेरिकेलाही मागे टाकू शकतो. काँगोमधील ख्रिश्चनांची संख्या तिप्पट होऊन 27 कोटींपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
युरोपमध्ये ख्रिश्चनांची संख्या घटणार, मुस्लिमांचे प्रमाण वाढणार
युरोपमधील लोकसंख्येत 2070 पर्यंत 17 टक्क्यांनी घट होण्याचा अंदाज आहे. त्याच काळात युरोपमधील ख्रिश्चनांची संख्या 505 दशलक्षांवरून 324 दशलक्षांपर्यंत घसरण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, युरोपमधील मुस्लिमांचे प्रमाण सध्याच्या 6 टक्क्यांवरून 13 टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते.
अमेरिकेतही ख्रिश्चनांची संख्या 2020 मधील सुमारे 217 दशलक्षांवरून 2070 पर्यंत 174 दशलक्षांपर्यंत कमी होण्याचा अंदाज आहे. अमेरिकेतील अनेक प्रमुख प्रोटेस्टंट पंथांमध्ये (Protestant Denominations) गेल्या अनेक वर्षांपासून अनुयायांची संख्या घटत आहे.
मात्र, कॅलिफोर्निया स्टेट युनिव्हर्सिटीचे धर्मशास्त्राचे प्राध्यापक जेफ्री ब्रॉड यांनी ख्रिश्चन धर्मीयांच्या संख्येत पुन्हा वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, याच महिन्यात मध्यम ते उदारमतवादी विचारांच्या धार्मिक पंथांशी संबंधित काही डेमोक्रॅटिक उमेदवारांनी काँग्रेस निवडणुकीत विजय मिळवल्याने हा बदल घडू शकतो.
मुस्लिम महिलांमध्ये प्रजनन दर सर्वाधिक
प्यूच्या अंदाजानुसार, 2020 ते 2025 या कालावधीत मुस्लिम महिलांनी इतर कोणत्याही धर्मातील महिलांच्या तुलनेत अधिक मुलांना जन्म दिला. या काळात मुस्लिम मातांपासून सुमारे 25.2 कोटी मुलांचा जन्म झाला, तर ख्रिश्चन मातांपासून जन्मलेल्या मुलांची संख्या 20.8 कोटी होती.
येत्या काही दशकांत जन्मदरात वाढ नोंदवणारा मुस्लिम हा एकमेव प्रमुख धार्मिक गट ठरण्याची शक्यता आहे. इतर धर्मांमध्ये जन्मदर स्थिर राहण्याचा किंवा हळूहळू कमी होण्याचा अंदाज आहे.
सध्याचा कल कायम राहिल्यास 2070 पर्यंत पाकिस्तान हा जगातील सर्वाधिक मुस्लिम लोकसंख्या असलेला देश ठरू शकतो. त्यानंतर भारत, नायजेरिया आणि इंडोनेशिया यांचा क्रमांक लागण्याची शक्यता आहे. सध्या इंडोनेशियामध्ये जगातील सर्वाधिक मुस्लिम लोकसंख्या आहे.
धर्मांमधील समज वाढवण्याची गरज
हार्वर्ड डिव्हिनिटी स्कूलमधील वरिष्ठ संशोधक जीना झुर्लो यांनी बदलत्या धार्मिक लोकसंख्येच्या पार्श्वभूमीवर ख्रिश्चन आणि मुस्लिम समुदायांमधील संबंध महत्त्वाचे असल्याचे म्हटले आहे.
पीटीआयच्या वृत्तानुसार, त्यांनी ईमेलद्वारे दिलेल्या प्रतिक्रियेत म्हटले की, ‘सभ्यतांमधील संघर्ष’ (Clash of Civilisations) ही संकल्पना आजही काही धार्मिक समुदायांमध्ये प्रभावी आहे. दोन्ही धर्मांबाबत परस्परांमध्ये अनेक गैरसमज आहेत. इस्लाम जगातील सर्वात मोठा धर्म ठरण्याची शक्यता काही ख्रिश्चन समुदायांमध्ये अस्वस्थता निर्माण करत आहे. त्यामुळे विविध धर्मांमधील संवाद आणि शिक्षणाच्या संधी वाढवण्याची गरज आहे. वेगवेगळ्या धर्मांच्या लोकांमधील वैयक्तिक संबंधांमुळे एकमेकांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक मानवी आणि सकारात्मक होऊ शकतो, असेही त्यांनी नमूद केले.
Kolhapur News : कोल्हापूरकरांचा नाद खुळा म्हणायचा नाय तर, काय म्हणायचं?
दरम्यान, प्यू रिसर्च सेंटरच्या धर्मविषयक संशोधन विभागाचे संचालक अॅलन कूपरमन यांनी या वाढीकडे ख्रिश्चन विरुद्ध मुस्लिम असा संघर्ष म्हणून पाहू नये, असे स्पष्ट केले आहे. त्यांच्या मते, मुस्लिम आणि ख्रिश्चन लोकसंख्येतील बहुतांश वाढ ही या धर्मांचे आधीपासूनच बहुसंख्य अनुयायी असलेल्या देशांमध्ये होणार आहे. धर्मांतराचा त्यात फारसा वाटा नसेल. मुस्लिमांची वाढ ही ख्रिश्चनांच्या लोकसंख्येतील घटेमुळे होत आहे, असे म्हणणे चुकीचे ठरेल, असा इशाराही त्यांनी दिला.
नास्तिक आणि कोणत्याही धर्माशी संबंध नसलेल्यांची संख्याही वाढणार
जगातील अनेक देशांमध्ये नास्तिक (Atheists), अज्ञेयवादी (Agnostics) आणि कोणत्याही धर्माशी संबंध नसल्याचे सांगणाऱ्या लोकांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. या गटाला एकत्रितपणे ‘नन्स’ (Nones) असे संबोधले जाते.
चीन वगळता या गटाची लोकसंख्या 2070 पर्यंत 18 कोटींहून अधिक वाढण्याची शक्यता आहे. चीनमध्ये धार्मिक संबंध नसलेल्यांचे प्रमाण मोठे असले, तरी तेथील एकूण लोकसंख्या वेगाने कमी होण्याचा अंदाज आहे.
सध्या झेक प्रजासत्ताक, जपान, नेदरलँड्स, न्यूझीलंड, उरुग्वे आणि व्हिएतनाम यांसह 10 देशांमध्ये कोणत्याही धर्माशी संबंध नसलेले लोक बहुसंख्य आहेत. 2070 पर्यंत दक्षिण कोरिया, फ्रान्स आणि ब्रिटनचाही या यादीत समावेश होऊ शकतो.
एकूणच, वाढता जन्मदर आणि लोकसंख्येतील तरुणांचे अधिक प्रमाण यामुळे 2035 पर्यंत इस्लाम जगातील सर्वात मोठा धर्म ठरण्याचा अंदाज प्यू रिसर्च सेंटरने व्यक्त केला आहे. मात्र, याच काळात ख्रिश्चन धर्मीयांची संख्याही वाढत राहणार आहे. त्यामुळे हा बदल एका धर्माचा दुसऱ्या धर्मावर विजय नसून, जगातील बदलत्या लोकसंख्येचे चित्र असल्याचे अभ्यासातून स्पष्ट होते.
