Orders issued to remove three Chinese apps from the Play Store : देशभरातील ई-रिक्षाचालकांसाठी डोकेदुखी ठरलेल्या तीन चिनी मोबाईल ॲप्सवर अखेर केंद्र सरकारने कठोर कारवाई केली आहे. ब्लू-टूथच्या माध्यमातून लिथियम बॅटऱ्यांवर नियंत्रण मिळवून ई-रिक्षा अचानक बंद करण्याच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्यानंतर सरकारने बॅट-बीएमएस, लोसिजी आणि इपॉक लि-आयन ही ॲप्स प्ले-स्टोअरवरून हटवण्याचे आदेश दिले आहेत. गेल्या काही महिन्यांत अनेक ई-रिक्षाचालकांनी तक्रार केली होती की, प्रवासी घेऊन जात असताना किंवा गर्दीच्या रस्त्यावरून प्रवास करताना त्यांची रिक्षा अचानक बंद पडत आहे. सुरुवातीला ही समस्या बॅटरी किंवा तांत्रिक बिघाडामुळे होत असल्याचे मानले जात होते. मात्र, नंतरच्या तपासात या घटनांमागे काही मोबाईल ॲप्सचा गैरवापर होत असल्याचे समोर आले.
ॲप्सचा मूळ उद्देश वेगळा, वापर मात्र धोकादायक
या ॲप्सची निर्मिती मूळतः ई-रिक्षांच्या लिथियम बॅटऱ्यांचे आरोग्य तपासणे, चार्जिंगची स्थिती पाहणे, बॅटरीची कार्यक्षमता मोजणे आणि सर्व्हिसिंगसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे या उद्देशाने करण्यात आली होती. बॅटरी मॅनेजमेंट सिस्टीमशी (बीएमएस) जोडून वापरकर्त्यांना बॅटरीविषयी माहिती मिळावी, हा त्यामागील हेतू होता. मात्र, काही बॅटऱ्यांमध्ये सुरक्षा यंत्रणा अत्यंत कमकुवत असल्यामुळे या ॲप्सचा गैरवापर सुरू झाला. अनेक बॅटऱ्यांच्या ब्लू-टूथ कनेक्शनला कोणत्याही प्रकारचा पासवर्ड, ओटीपी किंवा सुरक्षा पडताळणी आवश्यक नव्हती. परिणामी, रेंजमध्ये असलेली कोणतीही व्यक्ती सहजपणे संबंधित बॅटरीशी कनेक्ट होऊन तिचे नियंत्रण मिळवू शकत होती.
गुजरात-मध्य प्रदेशात एकाचवेळी छापे; दहशतवादी संघटनेशी संबंध असल्याच्या संशयावरून 8 जणांना अटक
रस्त्याच्या मधोमध बंद पडत होत्या रिक्षा
तक्रारीनुसार, काही जण केवळ मनोरंजनासाठी किंवा सोशल मीडियासाठी व्हिडिओ तयार करण्याच्या उद्देशाने ई-रिक्षांच्या बॅटऱ्या रिमोटद्वारे बंद करत होते. यामुळे धावत्या रिक्षा अचानक थांबत होत्या. अनेकदा रिक्षाचालक आणि प्रवाशांना मोठा मनस्ताप सहन करावा लागत होता. विशेषतः नव्या मॉडेलच्या काही ई-रिक्षांमध्ये ही समस्या अधिक प्रमाणात आढळून आली. सोशल मीडियावर अशा अनेक घटनांचे व्हिडिओ व्हायरल झाल्यानंतर या विषयाने गंभीर स्वरूप धारण केले.
सुरक्षेचा गंभीर प्रश्न
तज्ज्ञांच्या मते, ही केवळ तांत्रिक त्रुटी नसून सायबर सुरक्षेशी संबंधित गंभीर बाब आहे. वाहनाच्या बॅटरी व्यवस्थापन प्रणालीमध्ये अनधिकृत प्रवेश मिळवून वाहन बंद करणे हे चालक आणि प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी धोकादायक ठरू शकते. गर्दीच्या चौकात, महामार्गावर किंवा उताराच्या रस्त्यावर अशी घटना घडल्यास अपघाताची शक्यता नाकारता येत नाही. वाहन उद्योगातील तज्ज्ञांनी बॅटरी उत्पादकांना अधिक मजबूत डिजिटल सुरक्षा उपाय लागू करण्याचे आवाहन केले आहे. भविष्यात अशा प्रणालींमध्ये अनिवार्य पासवर्ड संरक्षण, एन्क्रिप्शन आणि वापरकर्ता प्रमाणीकरणाची व्यवस्था असणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.
मुनगंटीवार आणि जोरगेवार समर्थक चंद्रपूर महानगरपालिकेत भिडले ! एकमेंकाना धक्काबुक्की
गुन्हेगारांवर होऊ शकते कठोर कारवाई
सायबर कायदा तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की, कोणत्याही ई-रिक्षेची बॅटरी किंवा संगणकीय प्रणाली मालकाच्या परवानगीशिवाय नियंत्रित करणे हा केवळ खोडसाळपणा नसून गंभीर गुन्हा आहे. माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम 2000 अंतर्गत कलम 43 आणि कलम 66 नुसार संगणकीय प्रणालीमध्ये अनधिकृत प्रवेश करणे, तिच्या कार्यात अडथळा आणणे किंवा नुकसान पोहोचवणे यासाठी दंडात्मक कारवाईची तरतूद आहे. दोषी आढळल्यास संबंधित व्यक्तीला तीन वर्षांपर्यंत कारावास, पाच लाख रुपयांपर्यंत दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात.
केंद्र सरकारचा तातडीचा निर्णय
या घटनांची गंभीर दखल घेत केंद्र सरकारने संबंधित ॲप्स प्ले-स्टोअरवरून हटवण्याचे निर्देश दिले आहेत. याशिवाय अशा प्रकारच्या इतर ॲप्सचीही तपासणी सुरू असल्याची माहिती समोर येत आहे. ई-रिक्षांच्या वाढत्या वापराच्या पार्श्वभूमीवर डिजिटल सुरक्षेला प्राधान्य देणे आणि वाहनांच्या सॉफ्टवेअर प्रणाली अधिक सुरक्षित करणे ही काळाची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. सरकारच्या या निर्णयामुळे देशभरातील लाखो ई-रिक्षाचालकांना मोठा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.