सोन्याच्या वाढत्या किमतींचा फायदा; गोल्ड लोन व्यवसायात टाटा-गोदरेज-बिर्लाची मोठी गुंतवणूक

Major entry of Tata, Godrej, and Birla groups into the gold loan sector : भारतात सोन्याच्या तारणावर कर्ज देण्याचा व्यवसाय म्हणजेच गोल्ड लोन क्षेत्र झपाट्याने विस्तारत आहे. विशेष म्हणजे आता केवळ पारंपरिक वित्तीय कंपन्यांपुरते मर्यादित असलेले हे क्षेत्र देशातील मोठ्या उद्योगसमूहांनाही आकर्षित करू लागले आहे. गेल्या काही आठवड्यांत टाटा कॅपिटल, गोदरेज कॅपिटल आणि आदित्य बिर्ला कॅपिटल यांनी गोल्ड लोन व्यवसायात मोठी पावले उचलली आहेत. त्यामुळे सोन्याच्या दागिन्यांच्या बदल्यात कर्ज देणे हा आता छोटा किंवा मर्यादित व्यवसाय राहिलेला नसून, भविष्यात मोठ्या प्रमाणात विस्तार करता येणारा कर्ज व्यवसाय म्हणून त्याकडे पाहिले जात असल्याचे स्पष्ट होत आहे.

टाटा कॅपिटलने केरळमधील योगलोन्स या कंपनीतील 88.6 टक्के हिस्सा खरेदी केला आहे. या व्यवहारामुळे टाटा कॅपिटलला 160 हून अधिक शाखा, सुमारे 32 हजार ग्राहक आणि 700 कोटी रुपयांहून अधिक मूल्याच्या गोल्ड लोन पोर्टफोलिओपर्यंत थेट पोहोच मिळाली आहे. दुसरीकडे, गोदरेज कॅपिटलने कनकादुर्गा फायनान्सचा गोल्ड लोन व्यवसाय ताब्यात घेतला आहे. या व्यवसायाकडे सुमारे 280 कोटी रुपयांचा कर्ज पोर्टफोलिओ, 12 हजार ग्राहक आणि 54 शाखांचे जाळे आहे. आदित्य बिर्ला कॅपिटलने मात्र वेगळा मार्ग निवडला आहे. विद्यमान कंपनी ताब्यात घेण्याऐवजी स्वतःचा गोल्ड लोन व्यवसाय उभारण्याची तयारी कंपनीने केली असून, देशभरात सुमारे एक हजार शाखा सुरू करण्याची योजना आखली आहे.

गोल्ड लोन व्यवसायाकडे मोठ्या कंपन्यांचा वाढता कल का?

भारतीय कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणात सोने साठवलेले आहे. विशेषतः सोन्याचे दागिने हे भारतीय कुटुंबांच्या बचतीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. मे 2026 पर्यंत सोन्याच्या दागिन्यांच्या तारणावर दिल्या जाणाऱ्या कर्जाची एकूण थकबाकी सुमारे 3.3 लाख कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचली होती. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये गोल्ड लोन क्षेत्रात सुमारे 50 टक्क्यांची वाढ झाल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे या क्षेत्रात मोठी व्यावसायिक संधी निर्माण झाली आहे.

‘शाळेत गुरु नाहीत, मग देश विश्वगुरू कसा होणार?’; कन्हैया कुमारांचा मोदी सरकारला सवाल

गोल्ड लोनचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे हे तारणावर आधारित कर्ज आहे. ग्राहक सोने तारण ठेवतो आणि त्याच्या बदल्यात त्याला कर्ज मिळते. त्यामुळे बँका किंवा बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी हे तुलनेने सुरक्षित कर्ज मानले जाते. ग्राहकाने कर्जाची परतफेड केली नाही, तर लागू असलेल्या नियमांनुसार तारण ठेवलेल्या सोन्याचा लिलाव करून कर्जाची रक्कम वसूल करता येते.

ग्राहकांच्या दृष्टीनेही गोल्ड लोन तुलनेने सोपे आणि जलद कर्ज मानले जाते. गृहकर्ज किंवा काही इतर कर्जांच्या तुलनेत यासाठी कागदपत्रांची प्रक्रिया कमी असते आणि तारण म्हणून सोने उपलब्ध असल्यामुळे कर्ज मंजुरीची प्रक्रिया तुलनेने जलद होऊ शकते. त्यामुळे छोटे व्यावसायिक, दुकानदार, स्वयंरोजगार करणारे नागरिक आणि आता उच्च उत्पन्न गटातील ग्राहकांकडूनही गोल्ड लोनची मागणी वाढत आहे.

विनातारण कर्जापासून तारणाधारित कर्जाकडे कंपन्यांचा कल

मोठ्या बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांचा काही काळ वैयक्तिक कर्ज आणि इतर विनातारण कर्जांवर मोठा भर होता. मात्र, विनातारण कर्जाच्या वाढत्या जोखमीमुळे आणि या क्षेत्रावर भारतीय रिझर्व्ह बँकेची देखरेख वाढल्यामुळे वित्तीय कंपन्या आता तारणाधारित कर्जाकडे वळताना दिसत आहेत. गोल्ड लोन हा या बदलासाठी योग्य पर्याय मानला जात आहे. कारण या कर्जामध्ये ग्राहकाकडून प्रत्यक्ष सोने तारण घेतले जाते. सोन्याची बाजारातील किंमतही नियमितपणे निश्चित होत असल्याने कर्ज देणाऱ्या संस्थांना जोखीम व्यवस्थापन करणे तुलनेने सोपे जाते. त्यामुळे मोठ्या वित्तीय कंपन्यांना या क्षेत्रात विस्तार करण्याची संधी दिसत आहे.

महाराष्ट्रातील आणि दिल्लीतील काँग्रेसमध्ये सुसंवाद नसावा… सुप्रिया सुळेंचे पृथ्वीराज चव्हाणांना थेट प्रत्युत्तर

सोन्याच्या वाढत्या किमतीचाही फायदा

सोन्याच्या किमतीत झालेली मोठी वाढ हीदेखील गोल्ड लोन व्यवसायाच्या विस्तारामागील महत्त्वाची बाब आहे. सोन्याची किंमत वाढली की, ग्राहकाकडे असलेल्या त्याच प्रमाणातील दागिन्यांच्या तारणावर पूर्वीपेक्षा अधिक कर्ज मिळू शकते. त्यामुळे ग्राहकाची कर्ज घेण्याची क्षमता वाढते आणि वित्तीय संस्थांचा कर्ज पोर्टफोलिओही वेगाने वाढू शकतो. मात्र, टाटा, गोदरेज आणि बिर्ला यांसारखे मोठे उद्योगसमूह केवळ सोन्याच्या वाढत्या किमतीवर अवलंबून राहून या क्षेत्रात प्रवेश करत नाहीत. शाखांचे जाळे उभारणे, मनुष्यबळाची नियुक्ती करणे आणि तंत्रज्ञानावर मोठी गुंतवणूक करण्याच्या त्यांच्या योजनांवरून ते गोल्ड लोनकडे दीर्घकालीन व्यवसाय म्हणून पाहत असल्याचे दिसून येते.

गोल्ड लोन क्षेत्रात वाढती स्पर्धा

टाटा कॅपिटल आणि गोदरेज कॅपिटलने विद्यमान व्यवसाय ताब्यात घेऊन या क्षेत्रात प्रवेश केला आहे, तर आदित्य बिर्ला कॅपिटल स्वतःचे मोठे शाखा जाळे उभारण्याच्या तयारीत आहे. त्यामुळे आगामी काळात गोल्ड लोन बाजारात मोठ्या उद्योगसमूहांमध्ये स्पर्धा वाढण्याची शक्यता आहे. एकीकडे पारंपरिक गोल्ड लोन कंपन्या या क्षेत्रात आधीपासून मजबूत आहेत, तर दुसरीकडे मोठ्या वित्तीय समूहांच्या प्रवेशामुळे ग्राहकांपर्यंत पोहोच वाढू शकते. तंत्रज्ञानाच्या मदतीने कर्ज प्रक्रिया अधिक वेगवान आणि सुलभ करण्यावरही कंपन्यांचा भर राहण्याची शक्यता आहे.

एकूणच, टाटा, गोदरेज आणि बिर्ला समूहांचा गोल्ड लोन व्यवसायातील वाढता सहभाग हा केवळ सोन्याच्या वाढत्या किमतींचा परिणाम नाही. भारतातील घराघरात मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध असलेले सोने, वाढती कर्जाची मागणी, तारणाधारित कर्जातील तुलनेने कमी जोखीम आणि देशभरात विस्तार करण्याची मोठी क्षमता यामुळे गोल्ड लोन हे वित्तीय क्षेत्रातील महत्त्वाचे व्यावसायिक क्षेत्र बनत आहे. त्यामुळे आगामी काळात मोठ्या उद्योगसमूहांच्या प्रवेशामुळे भारतातील गोल्ड लोन बाजारपेठ आणखी वेगाने विस्तारण्याची शक्यता आहे.