Chief Minister Fadnavis’s major decision : पोलीस दलात निष्ठा, शिस्त आणि समर्पणाचे प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या श्वानांच्या उर्वरित आयुष्याबाबत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि संवेदनशील निर्णय घेतला आहे. पोलीस दलात दहा वर्षे अखंड सेवा बजावल्यानंतर निवृत्त होणाऱ्या श्वानांना आता त्यांच्या परिचित वातावरणापासून दूर जावे लागणार नाही. सेवा पूर्ण झाल्यानंतरही हे श्वान पोलीस विभागासोबतच राहतील आणि त्यांच्या भोजन, आरोग्य, औषधोपचार तसेच देखभालीचा संपूर्ण खर्च राज्याच्या गृहविभागाकडून केला जाणार आहे.
पोलीस दलातील श्वान हे केवळ प्राणी नसून सुरक्षा यंत्रणेचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि विश्वासार्ह भाग आहेत. गुन्हेगारांचा माग काढणे, स्फोटकांचा शोध घेणे, अमली पदार्थांच्या तस्करीविरोधातील कारवायांमध्ये मदत करणे, हरवलेल्या व्यक्तींचा शोध घेणे तसेच संवेदनशील ठिकाणांची सुरक्षा तपासणी करणे अशा अनेक जबाबदाऱ्या हे श्वान पार पाडतात. अनेक वेळा धोकादायक परिस्थितीतही ते निर्भयपणे कर्तव्य बजावत असतात. त्यामुळे पोलीस दलाच्या यशामध्ये त्यांचे योगदान मोलाचे मानले जाते.
एका पोलीस श्वानाचा सेवाकाल साधारणपणे दहा वर्षांचा असतो. या काळात त्याला प्रशिक्षित करणारा आणि सांभाळ करणारा रखवालदार हा त्याचा सर्वात जवळचा सहकारी बनतो. दिवस-रात्र एकत्र राहिल्यामुळे दोघांमध्ये भावनिक नाते निर्माण होते. श्वानाला त्याच्या रखवालदाराच्या सवयी, आवाज, आदेश आणि दिनचर्येची सवय लागते. त्याचप्रमाणे रखवालदारालाही त्या श्वानाच्या स्वभावाची आणि गरजांची पूर्ण जाण असते. त्यामुळे या नात्यात एक वेगळी आपुलकी आणि विश्वास निर्माण झालेला असतो.
FDA ची मोठी कारवाई! मॅकडोनाल्ड्ससह 13 आस्थापनांचे परवाने निलंबित; तपासणीत गंभीर त्रुटी उघड
मात्र, आतापर्यंत सेवेतून निवृत्त झाल्यानंतर अनेक पोलीस श्वानांना दत्तक प्रक्रियेद्वारे इतरत्र पाठवले जात होते. परिचित व्यक्ती, जागा आणि वातावरणापासून अचानक दूर गेल्यानंतर अनेक श्वान मानसिकदृष्ट्या अस्वस्थ होत असल्याचे दिसून आले. काही श्वानांनी अन्न खाणे बंद केले, तर काहींमध्ये नैराश्याची लक्षणे दिसून आली. अनेक वर्षे ज्या वातावरणात त्यांनी सेवा बजावली, त्याच वातावरणापासून दूर गेल्याने त्यांच्यावर भावनिक परिणाम होत असल्याचेही निरीक्षण नोंदवण्यात आले होते.
याच पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या विषयाची गांभीर्याने दखल घेतली. पोलीस दलासाठी आयुष्याची दहा महत्त्वाची वर्षे खर्च करणाऱ्या श्वानांचे निवृत्तीनंतर हाल होणे योग्य नसल्याची भूमिका त्यांनी स्पष्टपणे मांडली. श्वान असला तरी त्याने राज्याच्या सुरक्षेसाठी आणि पोलीस दलासाठी दिलेली सेवा अनमोल आहे. त्यामुळे त्याच्या उर्वरित आयुष्याची जबाबदारी घेणे हे शासनाचे कर्तव्य आहे, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
या निर्णयानुसार निवृत्तीनंतर श्वानांना त्यांच्या परिचित पोलीस परिसरात किंवा संबंधित विभागाच्या देखरेखीखाली ठेवण्यात येणार आहे. त्यामुळे त्यांना आपल्या रखवालदाराचा सहवास मिळत राहणार असून त्यांच्या मानसिक आरोग्यावरही सकारात्मक परिणाम होणार आहे. त्याचबरोबर त्यांच्या आहाराची, वैद्यकीय तपासणीची, औषधोपचारांची आणि इतर आवश्यक सुविधांची जबाबदारी शासनाकडून उचलली जाणार आहे.
‘छात्रो की गूंज’ कार्यक्रमाच्या पार्श्वभूमीवर पुण्यात राजकीय वातावरण तापलं, काँग्रेस कार्यकर्त्यांवर गुन्हे दाखल
या निर्णयामुळे पोलीस दलातील अधिकारी आणि कर्मचारी यांच्यामध्येही समाधानाचे वातावरण आहे. अनेक कर्मचाऱ्यांनी या निर्णयाचे स्वागत करताना निवृत्त श्वानांबाबत शासनाने दाखवलेली संवेदनशीलता कौतुकास्पद असल्याचे म्हटले आहे. प्राणीप्रेमी संघटना आणि सामाजिक क्षेत्रातील विविध मान्यवरांकडूनही या निर्णयाचे स्वागत करण्यात आले आहे.
पोलीस दलातील श्वान हे केवळ सुरक्षा यंत्रणेचे साधन नसून ते अनेक कुटुंबांचा आणि सहकाऱ्यांचा भावनिक भाग बनलेले असतात. अशा निष्ठावान आणि कर्तव्यदक्ष श्वानांच्या सेवेला सन्मान देत त्यांच्या उर्वरित आयुष्याची जबाबदारी स्वीकारण्याचा निर्णय हा केवळ प्रशासकीय निर्णय नसून मानवी मूल्ये जपणारा आणि संवेदनशील शासनव्यवस्थेचे दर्शन घडवणारा निर्णय म्हणून पाहिला जात आहे.
राज्याच्या सुरक्षेसाठी आयुष्याची दहा वर्षे समर्पित करणाऱ्या या मुक्या सेवकांना सन्मानाने आणि सुरक्षिततेने जगण्याचा अधिकार मिळवून देणारा हा निर्णय भविष्यात इतर राज्यांसाठीही आदर्श ठरू शकतो. निवृत्तीनंतरही आपल्या साथीदारांच्या सहवासात, काळजी आणि प्रेम मिळत राहणार असल्याने पोलीस श्वानांचे उर्वरित आयुष्य अधिक सुखकर, आनंदी आणि सन्मानपूर्ण होणार आहे.