World Heart Day 2026 : हृदय निरोगी ठेवायचे असेल तर आहार, व्यायाम आणि धूम्रपानापासून दूर राहणे या गोष्टी महत्त्वाच्या आहेतच. मात्र, आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत सततचा ताण, अपुरी झोप, तासन्तास बसून काम करणे आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यांचाही हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे ‘हार्ट हेल्थ’ म्हणजे केवळ सकस आहार किंवा दिवसातून एक तास व्यायाम नव्हे, तर संपूर्ण दिवसाची जीवनशैली महत्त्वाची आहे. 29 सप्टेंबर रोजी जागतिक हृदय दिन साजरा केला जातो. या निमित्ताने हृदय कसे काम करते आणि ते निरोगी ठेवण्यासाठी रोजच्या दिनचर्येत कोणते बदल करता येतील, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते.
ट्रॅफिक दंडाची वसुली कशी करणार? सुप्रीम कोर्टाने सुचवलेले 6 मोठे पर्याय वाचलेत का?
दिवसभराचा ताण हृदयासाठी का महत्त्वाचा?
डॉक्टरांच्या मते, हृदयाच्या आरोग्याकडे केवळ कोलेस्ट्रॉलच्या रिपोर्टच्या माध्यमातून पाहणे योग्य नाही. सततचा ताण, अपुरी झोप, दीर्घकाळ काम करणे आणि दिवसभर बसून राहणे या सवयींचाही विचार करणे आवश्यक आहे. ताणामुळे थेट हृदयरोग होतो, असे म्हणता येणार नाही. मात्र, दीर्घकाळ ताण राहिल्यास रक्तदाब, झोप आणि रोजच्या सवयींवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे ताणाचे व्यवस्थापन करणे आणि आरोग्यदायी दिनचर्या तयार करणे महत्त्वाचे आहे.
‘झोप’ कमी करून कामाचा ताण वाढवू नका
हृदयाच्या आरोग्याबाबत बोलताना झोपेकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही. सतत अपुरी झोप घेतल्यास शारीरिक हालचाल कमी होणे आणि चुकीच्या आहाराच्या सवयी लागणे यासारख्या गोष्टी घडू शकतात. विशेषतः उच्च रक्तदाब किंवा मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी झोप, आहार आणि शारीरिक हालचालींकडे अधिक लक्ष देणे गरजेचे आहे. हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी एकच उपाय करण्याऐवजी शरीराला पुरेशी विश्रांती आणि नियमित हालचाल मिळेल, अशी दिनचर्या तयार करणे आवश्यक आहे. World Heart Day 2026
एक तास जिम पुरेसे आहे का?
दिवसभर खुर्चीवर बसून काम केल्यानंतर संध्याकाळी एक तास जिममध्ये व्यायाम केल्याने उर्वरित वेळेतील निष्क्रियता पूर्णपणे भरून निघेलच असे नाही. त्यामुळे दिवसभर शारीरिक हालचाल ठेवणे महत्त्वाचे आहे. कामाच्या दरम्यान मध्येच उठून थोडे चालणे, सतत अनेक तास एकाच जागी न बसणे, शक्य तिथे चालण्याचा पर्याय निवडणे आणि नियमित व्यायाम करणे अशा छोट्या सवयी उपयोगी ठरू शकतात. यासोबतच अनियमित जेवण, सतत स्क्रीनसमोर राहणे, अपुरी झोप आणि धूम्रपान यांसारख्या सवयींकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे.
उपचारांसाठी कोणतं हॉस्पिटल चांगलं? रुग्णांना मिळणार अधिकृत माहिती; सरकारची योजना काय?
हृदयाची तपासणी फक्त आजार झाल्यावरच नको
हृदयाशी संबंधित त्रास जाणवण्याची वाट पाहण्यापेक्षा प्रतिबंधात्मक आरोग्य तपासणीला महत्त्व देणे गरजेचे आहे. विशेषतः उच्च रक्तदाब, मधुमेह, वाढलेले वजन, उच्च कोलेस्ट्रॉल किंवा धूम्रपानाची सवय असलेल्या व्यक्तींनी नियमित आरोग्य तपासणी करावी. धातीत दुखणे, दम लागणे, असामान्य घाम येणे, चक्कर येणे किंवा अचानक अस्वस्थ वाटणे यांसारखी लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.
हृदय एका मिनिटात किती वेळा धडधडते?
सामान्य प्रौढ व्यक्तीच्या विश्रांतीतील हृदयाची गती साधारण 60 ते 100 ठोके प्रति मिनिट असू शकते. सरासरी 72 ठोके प्रति मिनिट मानल्यास हृदय एका तासात सुमारे 4,320 वेळा, तर एका दिवसात सुमारे 1,03,680 वेळा धडधडते. हृदय प्रत्येक मिनिटाला साधारण 5 ते 6 लिटर रक्त पंप करू शकते. मात्र ही मात्रा व्यक्तीच्या वय, शरीराची स्थिती, व्यायाम आणि इतर परिस्थितीनुसार बदलते.
गर्भात सर्वात आधी विकसित होणाऱ्या अवयवांपैकी एक
भ्रूणाच्या विकासात हृदयाची निर्मिती अतिशय सुरुवातीच्या टप्प्यात सुरू होते. गर्भधारणेनंतरच्या सुरुवातीच्या काही आठवड्यांत हृदयाची रचना विकसित होण्यास सुरुवात होते आणि त्यानंतर त्याची रचना अधिक गुंतागुंतीची होत जाते. हृदयात चार कप्पे असतात आणि ते फुफ्फुसांमधून ऑक्सिजनयुक्त रक्त घेऊन ते संपूर्ण शरीरात पोहोचवण्याचे काम करते. त्याचबरोबर शरीरातून परत आलेले रक्त फुफ्फुसांकडे पाठवले जाते.
छोटे बदल, मोठा फायदा
हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी नेहमीच मोठे बदल करण्याची गरज नसते. नियमित शारीरिक हालचाल, संतुलित आहार, पुरेशी झोप, ताणाचे व्यवस्थापन, धूम्रपानापासून दूर राहणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे आणि रक्तदाब व मधुमेहावर नियंत्रण या सवयी दीर्घकाळासाठी महत्त्वाच्या आहेत. म्हणूनच, हृदयाची काळजी घेणे म्हणजे केवळ सकाळी किंवा संध्याकाळी व्यायाम करणे नव्हे. आपण दिवसभर कसे काम करतो, किती वेळ बसतो, किती झोपतो, काय खातो आणि ताणाचा सामना कसा करतो, या प्रत्येक गोष्टीचा आपल्या हृदयाच्या आरोग्याशी संबंध आहे.
हृदयासाठी आजपासून सुरू करता येणाऱ्या 6 सवयी
– दररोज नियमित शारीरिक हालचाल करा.
– सलग अनेक तास बसून राहणे टाळा.
– पुरेशी आणि नियमित झोप घ्या.
– ताण कमी करण्यासाठी स्वतःसाठी वेळ द्या.
– धूम्रपान टाळा आणि आहार संतुलित ठेवा.
– रक्तदाब, रक्तातील साखर, कोलेस्ट्रॉल आणि वजन याकडे नियमित लक्ष द्या.