दहा दिवसांच्या गणेशोत्सवानंतर (Ganesh) आज अनंत चतुर्दशीला राज्यभर गणपती विसर्जनाचा सोहळा मोठ्या उत्साहात पार पडला. मुंबई, पुणे, ठाणे, नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर, नागपूर, कोल्हापूर यांसह विविध शहरांमध्ये सकाळपासूनच विसर्जन मिरवणुकांना सुरुवात झाली. ढोल-ताशांचा गजर, लेझीम पथकांची प्रात्यक्षिकं, गुलालाची उधळण आणि ‘गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या’च्या जयघोषात भाविकांनी गणरायाला निरोप दिला. घरगुती गणपतींसोबतच सार्वजनिक मंडळांच्या मिरवणुकांनी शहरांमधील प्रमुख रस्ते दिवसभर गजबजून गेले. अनेक ठिकाणी भाविकांनी पर्यावरणपूरक विसर्जनाला प्राधान्य दिलं. राज्यातील प्रमुख शहरांमध्ये प्रशासन, महापालिका आणि पोलिसांनी गर्दी, वाहतूक आणि विसर्जन व्यवस्थेसाठी विशेष नियोजन केलं होतं.
मुंबईत लालबागचा राजा, गणेश गल्ली, परळचा राजा यांसह विविध मानाच्या आणि प्रसिद्ध गणेश मंडळांच्या मिरवणुका मोठ्या उत्साहात निघाल्या. लालबागच्या राजाच्या मिरवणुकीसाठी मोठ्या संख्येने भाविक मुंबईत दाखल झाले होते. मात्र लालबागच्या राजाचं अंतिम विसर्जन 25 सप्टेंबरच्या रात्रीपर्यंत पूर्ण झालेलं नसून, मंडळाच्या नियोजनानुसार मिरवणूक गिरगाव चौपाटीकडे रवाना झाली असून अंतिम विसर्जन 26 सप्टेंबरच्या सकाळी होणार आहे. त्यामुळे मुंबईतील विसर्जनाचा मुख्य सोहळा रात्री उशिरापर्यंत सुरू राहणार आहे. भाविकांची मोठी गर्दी लक्षात घेऊन मुंबईत वाहतूक व्यवस्थेत बदल करण्यात आले होते. मध्य रेल्वेनेही विसर्जनाच्या पार्श्वभूमीवर विशेष लोकलची व्यवस्था केली होती.
पुण्यातील ऐतिहासिक गणेश विसर्जन मिरवणुकीला यंदाही मोठी गर्दी झाली. मानाचा पहिला कसबा गणपती, मानाचा दुसरा तांबडी जोगेश्वरी, मानाचा तिसरा गुरुजी तालीम, मानाचा चौथा तुळशीबाग आणि मानाचा पाचवा केसरीवाडा या पाच मानाच्या गणपतींच्या मिरवणुकीनंतर शहरातील इतर सार्वजनिक गणेश मंडळांच्या मिरवणुका पुढे सरकल्या. लक्ष्मी रस्ता, टिळक रस्ता, कुमठेकर रस्ता आणि केळकर रस्ता या प्रमुख मार्गांवरून मिरवणुका काढण्यात आल्या. 600 हून अधिक गणेश मंडळांचा या मिरवणुकीत सहभाग होता. दगडूशेठ हलवाई गणपतीच्या मिरवणुकीकडेही भाविकांचं विशेष लक्ष होतं. पुणे पोलिसांनी विसर्जन सोहळ्यासाठी मोठा बंदोबस्त तैनात केला होता आणि 3,500 हून अधिक कॅमेऱ्यांच्या माध्यमातून गर्दीवर लक्ष ठेवण्यात आलं.
पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवात डॉ. डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फार्मसीचा सक्रिय सहभाग
पुण्याबरोबरच ठाणे, नाशिक आणि कोल्हापूरमध्येही गणरायाला भावपूर्ण निरोप देण्यात आला. ठाण्यात गणेश विसर्जनासाठी महापालिकेने कृत्रिम तलाव आणि पर्यावरणपूरक विसर्जन केंद्रांची व्यवस्था केली होती. नाशिकमध्ये ढोल-ताशांच्या गजरात विसर्जन मिरवणुका निघाल्या असून प्रशासनाने मिरवणुकीदरम्यान विविध निर्बंध आणि सुरक्षेच्या उपाययोजना लागू केल्या. कोल्हापुरातही सार्वजनिक मंडळांच्या मिरवणुका पारंपरिक पद्धतीनं काढण्यात आल्या. विसर्जनासाठी महापालिका यंत्रणा, कर्मचारी आणि आवश्यक साधनसामग्री सज्ज ठेवण्यात आली होती. दरम्यान, कोल्हापुरातील मिरवणुकीत मोठ्या गणेशमूर्तीशी संबंधित एक घटना समोर आली असून, अशा प्रसंगी मिरवणूक मार्गावरील वीजवाहिन्या आणि इतर अडथळ्यांबाबत प्रशासनासमोर सुरक्षेचं आव्हान अधोरेखित झालं.
मराठवाड्यातही गणेश विसर्जनाचा उत्साह पाहायला मिळाला. छत्रपती संभाजीनगरमध्ये जुन्या शहरासह सिडको, शिवाजीनगर आणि इतर भागांतून गणेश मंडळांच्या मिरवणुका काढण्यात आल्या. यंदा मराठवाड्यातील दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर मोठ्या मूर्तींच्या विसर्जनाबाबत प्रशासनाने मंडळांना आवाहन केलं होतं. सार्वजनिक गणेशमूर्तींसाठी विसर्जन विहिरी आणि विविध ठिकाणी कृत्रिम तलावांची व्यवस्था करण्यात आली होती. शहरातील विसर्जन सोहळा शांततेत पार पडावा यासाठी 3,000 पेक्षा अधिक पोलीस आणि होमगार्डसह अधिकारी-कर्मचारी तैनात करण्यात आले होते. नागपुरातही विविध विसर्जनस्थळांवर व्यवस्था करण्यात आली होती. तलावांवरील गर्दीचा ताण कमी करण्यासाठी कृत्रिम विसर्जन केंद्रांचा वापर करण्यावर प्रशासनाचा भर होता.
दरम्यान, यंदाच्या गणेशोत्सवात पर्यावरणपूरक विसर्जनाचाही मुद्दा ठळकपणे पुढे आला. पुणे महापालिकेने यापूर्वीच शहरात कृत्रिम हौद, लोखंडी टाक्या, विसर्जन घाट आणि मूर्ती संकलन केंद्रांची मोठी व्यवस्था केली होती. उत्सवाच्या पहिल्या सहा दिवसांतच 53,852 गणेशमूर्तींचं पर्यावरणपूरक पद्धतीनं विसर्जन झालं होतं आणि 68,633 किलो निर्माल्य संकलित करण्यात आलं होतं. मुंबईतही कृत्रिम तलाव आणि निश्चित विसर्जनस्थळांचा वापर करण्याचं आवाहन करण्यात आलं होतं. अशा प्रकारे दहा दिवस भक्तिभावाने साजरा झालेल्या गणेशोत्सवाची अनंत चतुर्दशीला सांगता होत असताना, अनेक शहरांमध्ये रात्री उशिरापर्यंत मिरवणुका सुरू राहिल्या आणि काही प्रमुख गणपतींचं अंतिम विसर्जन 26 सप्टेंबरच्या पहाटे किंवा सकाळी होणार आहे.