दिल्लीतील जंतर-मंतरवर झालेल्या ‘कॉकरोच जनता पक्ष’ (CJP) आंदोलनामुळे सौरभ दास हे राष्ट्रीय स्तरावर चर्चेत आले आहेत. आंदोलनादरम्यान सीजेपीचे प्रमुख प्रवक्ते म्हणून त्यांनी विद्यार्थ्यांचे प्रश्न, स्पर्धा परीक्षांमधील कथित अनियमितता, सरकारी उत्तरदायित्व आणि पारदर्शकता यांसारख्या मुद्द्यांवर संघटनेची भूमिका प्रभावीपणे मांडली. मात्र, आंदोलनातून चर्चेत येण्यापूर्वीच सौरभ दास यांनी माहितीचा अधिकार (RTI), शोध पत्रकारिता आणि सार्वजनिक उत्तरदायित्व या क्षेत्रात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती.
सौरभ दास हे नवी दिल्लीस्थित स्वतंत्र अन्वेषक पत्रकार आहेत. त्यांच्या अधिकृत प्रोफाइलनुसार, ते कायदा, प्रशासन, न्यायव्यवस्था, गुन्हेगारी, पारदर्शकता आणि सार्वजनिक संस्थांच्या उत्तरदायित्वाशी संबंधित विषयांवर सातत्याने लेखन आणि संशोधन करतात. याशिवाय ते हवामान बदलाशी संबंधित प्रश्नांवर काम करणाऱ्या ‘क्लायमेट ॲक्शन फ्रंट’ या उपक्रमाचे सह-संस्थापक आहेत.
मोठी बातमी! धर्मेंद्र प्रधान यांचा उद्या राजीनामा होणारच?, सीजेपीच्या दोन मागण्या मान्य
दास यांनी अॅमिटी विद्यापीठातून पत्रकारिता आणि जनसंवाद विषयाचे शिक्षण घेतले. महाविद्यालयीन शिक्षणादरम्यानच त्यांना शोध पत्रकारितेची आवड निर्माण झाली. वयाच्या अवघ्या १८व्या वर्षापासून त्यांनी माहितीचा अधिकार कायद्याचा वापर करून विविध सरकारी विभागांकडून माहिती मिळवण्यास सुरुवात केली. आरटीआयच्या माध्यमातून त्यांनी अनेक जनहिताच्या प्रश्नांचा पाठपुरावा केला. त्यांच्या तपासातून समोर आलेल्या अनेक बाबींना राष्ट्रीय वृत्तमाध्यमांमध्ये प्रसिद्धी मिळाली.
२०२० मध्ये त्यांनी व्यावसायिक पत्रकारितेत प्रवेश केला. त्यानंतर द कॅराव्हॅन, आर्टिकल १४, अल जझीरा, द वायर, द हिंदू आणि न्यू लाइन्स मॅगझिन यांसारख्या प्रतिष्ठित राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय माध्यमांसाठी त्यांनी लेखन केले. त्यांच्या लेखनाचा केंद्रबिंदू न्यायव्यवस्था, प्रशासनातील पारदर्शकता, सार्वजनिक धोरणे आणि नागरिकांच्या अधिकारांशी संबंधित विषय राहिले आहेत.
पारदर्शकता आणि माहितीच्या अधिकारासाठी त्यांनी केवळ पत्रकारिताच नाही, तर कायदेशीर मार्गांचाही अवलंब केला आहे. कोविड-१९ महामारीच्या काळात आरटीआय अर्जांवरील विलंबाच्या मुद्द्यावर त्यांनी न्यायालयात धाव घेतली होती. त्यांच्या हस्तक्षेपानंतर महामारीशी संबंधित तातडीच्या माहितीच्या अपीलांच्या सुनावणीला गती मिळाल्याचा दावा त्यांनी केला आहे. याशिवाय सार्वजनिक हिताच्या विविध प्रश्नांवर त्यांनी जनहित याचिकाही दाखल केल्या आहेत.
जंतर-मंतरवरील कॉकरोच जनता पक्ष (CJP) आंदोलनामुळे सौरभ दास अधिक चर्चेत आले. या आंदोलनात विद्यार्थ्यांचे प्रश्न, स्पर्धा परीक्षांमधील पारदर्शकता आणि सरकारी यंत्रणांची उत्तरदायित्वाची मागणी करण्यात आली होती. आंदोलनाचे अधिकृत प्रवक्ते म्हणून दास यांनी प्रसारमाध्यमांशी संवाद साधला, संघटनेच्या मागण्या मांडल्या आणि विविध सार्वजनिक चर्चांमध्ये सीजेपीचे प्रतिनिधित्व केले. आंदोलनासंदर्भात केंद्रीय आरोग्य मंत्री जे. पी. नड्डा यांच्यासोबत झालेल्या चर्चेसाठी गेलेल्या शिष्टमंडळातही त्यांचा समावेश होता.
पत्रकारिता आणि सामाजिक सक्रियतेसोबतच सौरभ दास सध्या ‘Complicit Silence: The Court’s Role in India’s Quiet Suffering’ या आपल्या पहिल्या पुस्तकावर काम करत आहेत. या पुस्तकामध्ये न्यायालयीन व्यवस्थेत न्यायासाठी संघर्ष करणाऱ्या सामान्य नागरिकांच्या अनुभवांच्या माध्यमातून न्यायप्रक्रिया, न्यायाची उपलब्धता आणि संस्थात्मक उत्तरदायित्वाचा सखोल वेध घेण्यात आला आहे.
आरटीआयच्या माध्यमातून जनहिताचे प्रश्न उचलणारा युवक, शोध पत्रकार म्हणून विविध प्रतिष्ठित माध्यमांमध्ये काम, न्यायालयीन हस्तक्षेप आणि आता सीजेपी आंदोलनातील प्रमुख चेहरा अशी सौरभ दास यांची वाटचाल राहिली आहे. माहितीचा अधिकार, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व या मुद्द्यांवर सातत्याने भूमिका घेतल्यामुळे ते सध्या देशभरात चर्चेचा विषय ठरले आहेत.