Iran’s President in the US : इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेजेश्कियान संयुक्त राष्ट्र महासभेत सहभागी होण्यासाठी न्यूयॉर्कमध्ये दाखल झाले आहेत. अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर पेजेश्कियान आज, 23 सप्टेंबर रोजी संयुक्त राष्ट्र महासभेला संबोधित करणार आहेत. त्यामुळे त्यांच्या भाषणाकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची हेही न्यूयॉर्कमध्ये असून इराणी शिष्टमंडळ विविध देशांच्या प्रतिनिधींसोबत चर्चा करणार आहे.
अमेरिका आणि इराणमधील तणाव सध्या अत्यंत गंभीर टप्प्यावर आहे. अशा परिस्थितीत इराणच्या राष्ट्राध्यक्षांचे अमेरिकेच्या भूमीवर आगमन झाल्याने राजनैतिक हालचालींना वेग आला आहे. पेजेश्कियान आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प एकाच वेळी न्यूयॉर्कमध्ये असले, तरी दोन्ही नेत्यांची औपचारिक भेट सध्या नियोजित नाही. ट्रम्प यांनी पेजेश्कियान यांच्याशी भेटण्यास आपण तयार असल्याचे संकेत दिले होते; मात्र इराणकडून अशा कोणत्याही भेटीचे नियोजन नसल्याचे सांगण्यात आले आहे.
पेजेश्कियान यांच्या संयुक्त राष्ट्रांतील भाषणात अमेरिका-इराण युद्ध हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा असण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेच्या लष्करी कारवाईबाबत इराणची भूमिका ते जगासमोर कशा पद्धतीने मांडतात आणि संघर्ष थांबवण्यासाठी इराण नेमक्या कोणत्या अटी ठेवतो, याकडे विशेष लक्ष असेल. न्यूयॉर्कला रवाना होण्यापूर्वी पेजेश्कियान यांनी इराणी जनतेच्या व्यथा आणि युद्धामुळे निर्माण झालेल्या परिस्थितीचा मुद्दा संयुक्त राष्ट्रांच्या व्यासपीठावर मांडणार असल्याचे सांगितले होते.
शेतकऱ्यांना घाबरता तर दौरे रद्द करा…मुख्यमंत्र्यांच्या दुष्काळ दौऱ्यावरून रोहित पवारांचा निशाणा
याचबरोबर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा मुद्दाही अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. इराणने अमेरिकेसमोर एक प्रस्ताव ठेवला असून अमेरिकेने लष्करी दबाव कमी केला आणि इराणी बंदरांवरील नाकेबंदी उठवली, तर सात दिवसांच्या आत होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याची तयारी असल्याचे इराणकडून सांगण्यात आले आहे. जागतिक तेल वाहतुकीसाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी अत्यंत महत्त्वाची असल्याने पेजेश्कियान आपल्या भाषणात याबाबत कोणता संदेश देतात, याकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायासह जागतिक बाजाराचेही लक्ष असेल.
विशेष म्हणजे न्यूयॉर्कमध्ये आलेल्या इराणी शिष्टमंडळाला अमेरिकेसोबत राजनैतिक वाटाघाटी करण्याचे अधिकार असल्याचेही इराणकडून सांगण्यात आले आहे. त्यामुळे पेजेश्कियान यांच्या भाषणातून अमेरिका-इराण चर्चेचे दरवाजे पुन्हा उघडण्याचे संकेत मिळतात का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. इराणने अमेरिकेला मध्यस्थांमार्फत संघर्ष संपवण्यासाठी प्रस्ताव पाठवल्याचे वृत्त असून, ठोस पावले उचलल्यास राजनैतिक तोडगा शक्य असल्याची भूमिका तेहरानने घेतली आहे.
दुसरीकडे, अमेरिकेने पेजेश्कियान आणि परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांच्यासह आवश्यक सदस्यांना संयुक्त राष्ट्र महासभेत सहभागी होण्यासाठी व्हिसा दिला असला, तरी इराणी शिष्टमंडळावर विविध निर्बंध कायम आहेत. यंदा इराणच्या शिष्टमंडळाचा आकार मर्यादित ठेवण्यात आला असून काही सदस्यांना व्हिसा नाकारण्यात आला आहे. इराणी अधिकाऱ्यांच्या न्यूयॉर्कमधील हालचालींवरही निर्बंध असून चैनीच्या वस्तू खरेदी करण्यावर मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत.
तीन दिवसांच्या देशव्यापी बँक संपाआधी सरकारचा मोठा निर्णय, रविवारीही बँका राहणार खुल्या
संयुक्त राष्ट्रांचे मुख्यालय न्यूयॉर्कमध्ये असल्याने यजमान देश म्हणून अमेरिकेवर संयुक्त राष्ट्रांच्या अधिकृत कामासाठी येणाऱ्या प्रतिनिधींच्या प्रवेशासंदर्भात आंतरराष्ट्रीय करारांनुसार काही जबाबदाऱ्या आहेत. मात्र अमेरिकेला सुरक्षेच्या आणि परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीने संबंधित प्रतिनिधींच्या हालचालींवर मर्यादा घालण्याचा अधिकारही आहे. त्यामुळे इराणी शिष्टमंडळाला अमेरिकेत प्रवेश मिळाला असला तरी त्यांचा मुक्काम आणि हालचाली नियंत्रित असणार आहेत.
एकीकडे अमेरिका-इराण संघर्ष, दुसरीकडे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा प्रश्न आणि त्याचवेळी पुन्हा राजनैतिक चर्चेची शक्यता अशा अत्यंत संवेदनशील परिस्थितीत पेजेश्कियान संयुक्त राष्ट्र महासभेत भाषण करणार आहेत. त्यामुळे ते अमेरिकेच्या कारवाईवर किती आक्रमक भूमिका घेतात, ट्रम्प प्रशासनाला कोणता संदेश देतात आणि संघर्ष थांबवण्यासाठी वाटाघाटींचा मार्ग खुला ठेवतात का, यावर त्यांच्या आजच्या भाषणानंतरच्या राजनैतिक घडामोडी मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असणार आहेत.