एल निनोचा प्रभाव ओसरणार, आता ला निना सक्रिय होण्याची शक्यता, भारतावर काय परिणाम?

Possibility of La Niña becoming active now : जगभरात हवामानाचे चक्र वेगाने बदलताना दिसत आहे. कुठे भीषण दुष्काळामुळे पाण्याचे संकट निर्माण झाले आहे, तर कुठे अतिवृष्टी, गारपीट आणि चक्रीवादळांमुळे जनजीवन विस्कळीत होत आहे. एल निनोच्या प्रभावामुळे जगातील अनेक भागांमध्ये हवामानाचे स्वरूप बदलत असतानाच आता आणखी एक महत्वाच्या हवामान प्रक्रियेची चर्चा सुरू झाले आहे. जागतिक हवामान संघटनेच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर 2027 च्या सुरूवातीला प्रशांत महासागरात ला निनाची स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

ला निनाचा प्रभाव निर्माण झाल्यास जगभरातील पाऊस, तापमान आणि वाऱ्यांच्या पद्धतीत मोठे बदल होऊ शकतात. भारतात देखील त्याचे परिणाम जाणवण्याची शक्यता असल्याने आगामी काळातील हवामानावर हवामानतज्ज्ञांचे लक्ष असणार आहे. जागतिक हवामान संघटनेच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर प्रशांत महासागरात ला निनासाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. फेब्रुवारी 2027 च्या आसपास या बदलांची दिशा अधिक स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे.

एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर लगेचच ला निनाची स्थिती निर्माण होईल का, याकडे हवामानतज्ज्ञांचे लक्ष लागले आहे. या बदलामुळे भारतासह जगातील विविध भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण, तापमान आणि वाऱ्यांच्या दिशेत बदल होऊ शकतात. मात्र, ला निनाचा नेमका प्रभाव किती असेल, हे पुढील हवामान निरीक्षणांनंतरच स्पष्ट होणार आहे. प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पाण्याच्या तापमानात होणारे बदल जागतिक हवामानावर परिणाम करतात. ला निनाची स्थिती निर्माण झाल्यास काही भागांमध्ये अतिवृष्टी, तर काही भागांमध्ये थंडीची तीव्रता वाढू शकते. काही प्रदेशांमध्ये पूरस्थिती निर्माण होण्याची शक्यताही असते.

2027 ची जनगणना यंदा अधिक मोठी, नागरिकांना विचारले जाणार 40 प्रश्न, 15 दिवसांच्या स्वयं-गणनेची सुविधाही!

याशिवाय, उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळांच्या निर्मितीवरही या हवामान प्रक्रियेचा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे किनारपट्टीवरील प्रदेशांना विशेष सतर्क राहावे लागू शकते. मात्र, ला निनामुळे भारतात नेमकी किती चक्रीवादळे निर्माण होतील किंवा किती पाऊस पडेल, याचा निष्कर्ष आताच काढता येणार नाही. एल निनो ही प्रशांत महासागराशी संबंधित नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे. दक्षिण अमेरिकेच्या किनारपट्टीजवळील विषुववृत्तीय प्रशांत महासागरातील पाण्याचे तापमान नेहमीपेक्षा वाढते, तेव्हा एल निनोची स्थिती निर्माण होते.

या तापमानवाढीमुळे जगभरातील वातावरणीय वाऱ्यांच्या प्रवाहात आणि पावसाच्या पद्धतीत बदल होतात. परिणामी, काही देशांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते, तर काही भागांमध्ये अतिवृष्टी होऊ शकते. ही प्रक्रिया साधारणपणे दर दोन ते सात वर्षांच्या अंतराने वेगवेगळ्या तीव्रतेने दिसून येते. ला निना ही एल निनोच्या उलट स्वरूपाची हवामान प्रक्रिया आहे. विषुववृत्तीय प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्वेकडील भागातील समुद्राच्या पाण्याचे तापमान नेहमीपेक्षा कमी होते, तेव्हा ला निनाची स्थिती निर्माण होते.

नाशिकमध्ये सिंहस्थ कुंभपर्वाचा भव्य प्रारंभ; राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते धर्मध्वजारोहण

या काळात प्रशांत महासागरावरील व्यापारी वारे अधिक मजबूत होतात. त्यामुळे उबदार पाणी पश्चिमेकडे सरकते आणि वातावरणातील आर्द्रतेचे वितरण बदलते. परिणामी, ऑस्ट्रेलिया आणि इंडोनेशियासारख्या पश्चिम प्रशांत महासागरालगतच्या भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण वाढू शकते. तर इतर काही प्रदेशांमध्ये कोरडे हवामान निर्माण होऊ शकते. भारताच्या मान्सूनवर एल निनो आणि ला निना या दोन्ही हवामान प्रक्रियांचा प्रभाव पडू शकतो. सामान्यतः एल निनोच्या काळात भारतातील मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता असते, तर ला निनाच्या काळात मान्सूनला अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

मात्र, ला निना म्हणजे संपूर्ण भारतात अतिवृष्टी किंवा महापूर असे समीकरण नाही. देशातील पावसाचे प्रमाण इतर वातावरणीय घटकांवरही अवलंबून असते. त्यामुळे 2027 मध्ये भारतात मान्सून कसा राहणार, चक्रीवादळांचा धोका किती असेल आणि तापमानात कोणते बदल होतील, याबाबत पुढील हवामान अंदाज महत्त्वाचे ठरणार आहेत. एल निनोनंतर ला निनाची स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता लक्षात घेता जगभरातील हवामान यंत्रणांचे लक्ष आता प्रशांत महासागरातील घडामोडींकडे लागले आहे.