QR कोड स्कॅन केला आणि पैसे दोनदा कट झाले? UPI व्यवहारात पैसे परत मिळवण्याचा सोपा मार्ग जाणून घ्या

UPI व्यवहारात पहिला व्यवहार पेंडिंग असतानाही नंतर यशस्वी होऊ शकतो आणि त्यामुळे दुहेरी डेबिटची समस्या निर्माण होऊ शकते.

Take these precautions for UPI transactions : आजच्या डिजिटल युगात UPI व्यवहार सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनले आहेत. मात्र अनेकदा QR कोड स्कॅन करून पेमेंट केल्यानंतर खाते तपासताना तीच रक्कम दोनदा डेबिट झाल्याचे दिसते. विशेषतः मोठी खरेदी किंवा महत्त्वाचे बिल भरताना अशी घटना घडल्यास ग्राहकांमध्ये घबराट निर्माण होऊ शकते. अशा परिस्थितीत नेमके काय करावे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

सर्वप्रथम आपल्या UPI अ‍ॅपमधील व्यवहार इतिहास तपासा. अनेकदा दोनदा रक्कम वजा झाल्यासारखी दिसत असली तरी त्यातील एक व्यवहार पेंडिंग किंवा फेल्ड असू शकतो. अशावेळी रक्कम तात्पुरती खात्यातून वजा झालेली दिसते, मात्र ती प्रत्यक्षात व्यापाऱ्याच्या खात्यात जमा झालेली नसते. त्यामुळे व्यवहाराचा स्टेटस, ट्रान्झॅक्शन आयडी आणि 12 अंकी RRN क्रमांक तपासणे आवश्यक आहे.

जर दोन्ही व्यवहार यशस्वी दाखवत असतील आणि व्यापाऱ्याच्या खात्यात रक्कम प्रत्यक्षात दोनदा जमा झाली असेल, तर परताव्याची प्रक्रिया बँक किंवा व्यापाऱ्याच्या पेमेंट यंत्रणेमार्फत केली जाते. अशावेळी घाईघाईने पुन्हा पेमेंट करू नये. कारण पहिला व्यवहार पेंडिंग असतानाही नंतर यशस्वी होऊ शकतो आणि त्यामुळे दुहेरी डेबिटची समस्या निर्माण होऊ शकते.

UPI व्यवहार अयशस्वी झाल्यानंतर ग्राहकाच्या खात्यातून पैसे वजा झाले, पण लाभार्थ्याला रक्कम मिळाली नाही, अशा प्रकरणांमध्ये रक्कम परत मिळणे अपेक्षित असते. रिझर्व्ह बँकेच्या नियमांनुसार अशा अयशस्वी व्यवहारांतील रक्कम ठरावीक कालावधीत आपोआप ग्राहकाच्या खात्यात जमा केली जाणे आवश्यक आहे. मात्र व्यापाऱ्याला दोन्ही व्यवहारांची रक्कम मिळाल्यास परिस्थिती वेगळी असते. अशावेळी हा फक्त अयशस्वी व्यवहार नसून प्रत्यक्ष दुहेरी पेमेंट झालेले असते. त्यामुळे अतिरिक्त रक्कम परत मिळवण्यासाठी व्यापारी, त्याची बँक किंवा संबंधित तक्रार निवारण प्रक्रियेचा अवलंब करावा लागतो.

नाराज नगरसेवक, बदलती समीकरणे आणि क्षीरसागर बंधूंची संभाव्य एकजूट; बीड नगरपरिषदेत सत्तांतराची चर्चा

अशा वेळी सर्वप्रथम ज्या UPI अ‍ॅपद्वारे व्यवहार केला आहे, त्यामध्ये तक्रार नोंदवावी. त्याचबरोबर आपल्या बँकेशी संपर्क साधून व्यवहाराची संपूर्ण माहिती द्यावी. व्यवहाराचे स्क्रीनशॉट, दोन्ही ट्रान्झॅक्शन आयडी, व्यवहाराची तारीख, रक्कम आणि व्यापाऱ्याची माहिती जवळ ठेवावी. यामुळे बँकेला प्रकरणाचा तपास करणे सोपे जाते. व्यापाऱ्याने आम्हाला फक्त एकदाच पैसे मिळाले असे सांगितले, तरी दुसऱ्या व्यवहाराची चौकशी थांबवू नये. बँक संबंधित व्यवहार पूर्ण झाला की नाही, याची खात्री करून आवश्यक असल्यास परतावा किंवा वाद निवारण प्रक्रिया सुरू करू शकते. NPCI कडेही UPI व्यवहारांबाबत तक्रार नोंदवण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. मात्र या प्रक्रियेत ग्राहकाची बँक ही महत्त्वाची भूमिका बजावते.

परतावा मिळण्यासाठी लागणारा कालावधी व्यवहाराच्या स्वरूपावर अवलंबून असतो. अयशस्वी व्यवहार असल्यास रक्कम स्वयंचलितपणे परत मिळू शकते. परंतु प्रत्यक्षात दोनदा यशस्वी पेमेंट झाले असल्यास स्वतंत्र परतावा किंवा तक्रार निवारण प्रक्रिया पूर्ण होईपर्यंत प्रतीक्षा करावी लागू शकते. यामध्ये सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे सुरक्षितता. परतावा मिळवून देण्याच्या नावाखाली कोणीही आपला UPI PIN, OTP किंवा बँकिंग माहिती मागत असेल तर ती कोणालाही देऊ नये. पैसे परत मिळवण्यासाठी UPI PIN टाकण्याची गरज नसते. तसेच परतावा मिळवण्यासाठी QR कोड स्कॅन करा किंवा पेमेंट रिक्वेस्ट मंजूर करा, असे सांगितले जात असेल तर सावध राहणे आवश्यक आहे.

UPI व्यवहार दोनदा डेबिट झाल्यास तणाव निर्माण होणे स्वाभाविक असले तरी याचा अर्थ पैसे कायमचे गेले, असा होत नाही. सर्वप्रथम व्यवहाराची स्थिती तपासा, आवश्यक पुरावे जतन करा आणि अधिकृत मार्गाने तक्रार नोंदवा. घाईघाईने पुन्हा पेमेंट करणे किंवा अनोळखी व्यक्तींच्या परताव्याच्या संदेशांवर विश्वास ठेवणे टाळा. योग्य पद्धतीने पाठपुरावा केल्यास बहुतांश प्रकरणांमध्ये रक्कम परत मिळू शकते.

संबंधित बातम्या